ORTAÖĞRETİM DÖNEMİNDE MESLEKİ REHBERLİK

Genel olarak 15–18 yaşlar arasını kapsayan lise yılları, gencin kendisi ve meslekler hakkında oluşturduğu algılara dayanarak, bilgileri değerlendirerek eşleştirmeye; birbirine uydurarak geleceğe ilişkin mesleki kararını oluşturmaya çalıştığı bir dönemdir.

Ancak lise dönemi, gerek gencin fiziksel ve psikolojik gelişimi açısından oldukça sancılı ve karmaşık bir dönemdir. Çünkü genç, ergenlik döneminin değişimlerini ve uyumunu yaşarken, kimliğini – kişiliğini bulma krizi içindedir. Bu kriz doğal olarak mesleki kararlar almasında da bir takım güçlükler yaratır. Bu nedenle genç, bu değişim ve uyum sürecine ne kadar sağlıklı bir kabul gösterebilirse geleceğini planlaması da o kadar kolay ve gerçekçi olacaktır. Kuşkusuz bu dönemde öğretmen öncelikle, ergenlik döneminin gelişim özelliklerini bilmek ve gencin bu sürecini sağlıklı geçirmesine yardım etmek durumundadır. 

Lise yılları sonunda genç ya mezun olup iş yaşamına atılacak ya da bir üst öğrenime yönelip belli bir meslek için eğitimini sürdürecektir. Her iki durumda da, gencin yaşamının geri kalanını tümüyle etkileyecek bir karar söz konusudur. İşte bu kararın bireye en uygun ve doğru bir karar olması için mesleki gelişim açısından gerekli yardım hizmetlerini alabilmesi kaçınılmazdır. 


Bir Meslek ile İlgili Bilinmesi Gereken Bilgiler

1) Mesleğin gerektirdiği faaliyetler, yapılan işin özellikleri… İşte gereken sorumluluklar, görevler, güçlükler nelerdir? Bu meslek ne gibi etkinlikleri kapsamaktadır? vb.gibi işin esas yapısını ortaya koyacak bilgiler.
2) Çalışma ortamı ve koşulları? İş nasıl bir ortamda yürütülüyor. Bu ortamda neler kullanılıyor, kimlerle ilişkiye giriliyor? Günlük, haftalık çalışma saatleri, çalışma koşullarının güç olup olmadığı gibi bilgiler.
3)Bu meslekte çalışanlarda aranan nitelikler? Yaş, cinsiyet, boy, ağırlık, duyu organlarının hassalığı gibi nitelikler yönünden bir sınırlama ya da tercih durumu var mı? İş ne gibi yetenekler gerektiriyor (genel ve özel yetenekler açısından). Bunun yanında yabancı dil bilme, bilgisayar kullanma vb. yeterlilikler gerektiriyor mu? gibi bilgiler. 
4) Mesleğe hazırlanma ve giriş nasıl olmaktadır? Meslek nasıl bir eğitim gerektiriyor? Eğitimi veren kurumlar, süresi, bu okullara giriş koşulları, okuldan sonra staj-uygulama gerekip gerekmediği… işe giriş sınavla mı, koşulları nasıl? gibi bilgiler.
5) Meslekte ilerleme ve kazanç durumu vb. Mesleğin başlangıçtaki kazanç ve statüsü nasıldır? Bu statü ve gelir nelere bağlı olarak ve nasıl artmaktadır? Meslek ömür boyu sürecek nitelikte midir, emeklilik koşulları nasıldır? gibi bilgiler. 

Bu bilgeler mesleğin özelliğine ve bilgiyi kullanacak kişinin ihtiyacına göre geliştirilebilir. Böylece, daha önce bir meslek üzerine böyle ayrıntılı bilgisi olmayan gencin mesleği yeterince tanıması, avantajları ve dezavantajları üzerinde düşünmesi sağlanır.
    Ancak burada önemli bir sorun bu bilgilerin nerelerden ve nasıl sağlanacağıdır? Bunun için aşağıdaki yollar önerilir:
-    Mesleklerle ilgili malzemelerin toplanması (çeşitli kurumlar/meslekler hakkında yazılmış katalog, kitap, gergi, broşür vb. malzemeler)
-    İşyerlerine ziyaret, gözlem ve incelemeler
-    Meslek elemanları ile görüşme, konferanslar
-    Kısa süreli iş tecrübesi (yarım günlük veya hafta sonları o işyerinde çalışma, ya da izne bağlı deneme çalışmaları)
-    Öğrencilerden ‘meslek inceleme grupları’ oluşturarak araştırma yapma
-    Meslek seminerleri
-    İş ve İşçi Bulma Kurumu, Meslek Rehberlik Merkezi'nden yararlanma

Bu yollar okulun ve çevrenin olanakları, öğrencilerin ihtiyaç ve isteklerine göre geliştirilebilir. Meslekler hakkında bilgi toplamada ve yararlanmada öğrencilere görev ve sorumluluk verilmesi daha etkili olur. 
Öğrencilere çeşitli meslekler hakkında bilgi verme işlemi şu amaçlara yöneliktir:
- Her öğrenciye, ilgi duyduğu ve yönelmeyi düşündüğü mesleğin, kendisince bilinmeyen yönleri ile ilgili ayrıntılı bilgi vermek.
- Öğrenciye, varlığından haberdar olmadığı ya da hakkında yanlış ve eksik bilgi sahibi olduğu meslekleri tanıtmak, böylece görüş alanını genişletip daha zengin bir seçenek grubu arasından uygun seçimi yapmasına yardımcı olmak.
- Öğrencilere çeşitli mesleklere karşı kalıplaşmış inanış ve ön yargılarını eleştirme alışkanlığı kazandırmak.
- Topluma yararlı ve kişinin kendini gerçekleştirmesine olanak veren her mesleğin saygıya değer olduğu görüşünü vermek.


    KAYNAKLAR:
    
    YEŞİLYAPRAK, Binnur (2001),  “Eğitimde Rehberlik Hizmetleri”, Ankara 

    KUZGUN, Yıldız (2000), “Meslek Danışmanlığı”, Ankara  

”Bu yayının içeriğinden yalnızca Fethiye Ticaret ve Sanayi Odası sorumludur ve bu içerik hiçbir şekilde Avrupa Birliği veya Türkiye Cumhuriyeti’nin görüş ve tutumunu yansıtmamaktadır.”

© 2015 MELİG Meslek Lisesi İş'inin Güvencesi. Tüm Hakları Saklıdır.